Podcastserie Broos: hoe kwetsbare Utrechters de coronacrisis beleefden

Wat betekende de coronacrisis voor Utrechters met een kwetsbare arbeidsmarktpositie? Hoe verging het hen financieel en emotioneel? En in hoeverre kregen ze hulp? Sinds het begin van de crisis, voorjaar 2020, volgde ik samen met Hugo Verkley vijf Utrechters. De vierdelige RTV Utrecht-podcast Broos vertelt hun verhaal. De eerste aflevering verschijnt maandag 27 juni 2022.  

Broos is een journalistieke en psychologische podcast over kwetsbaarheid, maar ook over veerkracht en solidariteit. De serie documenteert een unieke tijd in de moderne geschiedenis en toont dat de crisis nog niet voor iedereen voorbij is. De afleveringen verschijnen wekelijks. Broos is te beluisteren via www.rtvutrecht.nl/podcasts en alle podcastapps.

Broos kwam tot stand met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. De muziek in Broos werd speciaal voor de serie gemaakt door het Utrechtse collectief Fluks (Mathijs Duringhof, Gerben Klein Willink en Bob Roos).

Beeldmerk: Frann de Bruin.

Voorzitten webinar over psychische kwetsbaarheid in de journalistiek

In opdracht van Stichting 113 Zelfmoordpreventie presenteerde ik een webinar over aandacht voor psychische kwetsbaarheid in de journalistiek. Denk aan depressie en suïcidaliteit, anorexia en angststoornissen. Op welke manier besteden media daar aandacht aan? Waarom doen ze dat op deze manier? En hoe kan de journalistiek het (nog) beter doen? Ik sprak hierover met Paul van den Bosch (hoofdredacteur regionale edities AD), Bram Bakker (ex-psychiater en auteur), Kees Dijkman (voormalig projectleider bij Samen Sterk zonder Stigma) en Rosanne Hertzberger (NRC-columnist). Het webinar is hier terug te kijken:

Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0800-0113 of www.113.nl.

‘Ik ben de huismoeder in vadervorm’

Hoe is het om chronisch ziek te zijn als vader? Wat betekent dit voor het ouderschap? Voor Stichting BMP maakte ik een tweede seizoen van de podcastserie Niet alleen ziek. In het eerste seizoen sprak ik met moeders, nu praat ik vier afleveringen lang met vaders Dick, Koert en Yves. Ik ben trots op hun openhartigheid. Luisteren kan via Anchor of je favoriete podcastapp, zoals Spotify of Apple Podcasts.

Niet alleen ziek kreeg van de VARAgids vier sterren en werd uitgeroepen tot ‘podcast van de week’. Uit de recensie: “Dallinga, die eerder al uitstekende podcasts als Verstrikt en Anoniem intiem maakte, weet als geen ander een zwaar onderwerp bespreekbaar te maken. Hoofdpersonen Dick, Koert en Yves vertellen uiterst openhartig over hun ziektes, en hoe die niet alleen van invloed zijn op hun eigen levens, maar ook doorwerken in de manier waarop ze hun kinderen opvoeden. Dat is vaak aangrijpend, zoals wanneer Dallinga de vaders vraagt wat hun ideaalbeeld van zichzelf als ouder is. Maar net zo vaak is Niet alleen ziek een hoopgevend, vrolijk portret van drie mannen die de tegenslagen in hun leven omzetten in energie en wilskracht om er het beste van te maken.”

Beeldmerk: Lybrich Wieringa.

De kogel kan je blijven achtervolgen

Hoe is het om als burger ineens een wapen te hebben en iemand te kunnen doden? Naar aanleiding van de oorlog in Oekraïne interviewde ik voor NRC experts én ervaringsdeskundigen. Zoals Frans Babeliowsky (93), die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het gewapend verzet zat. Over zijn daden: “Al was het niet verkeerd, het blijft iets ergs.” Het artikel lees je hier.

“Naderhand zijn mensen kalmer en kunnen schaamte
en schuldgevoel ontstaan.”

Open brief aan ANP-hoofdredacteur Freek Staps


Beste Freek,

“Het is altijd goed om elkaars gegevens te hebben”, schreef je mij ooit eens – we hadden toen contact over mijn podcastwerk. Ik had nooit gedacht dat ik je om de volgende reden een bericht terug zou sturen. (En het is tegelijkertijd, vanwege de maatschappelijke relevantie, een open brief.)

Enkele weken geleden ontving ik een mail die ik in eerste instantie aanzag voor spam. De afzender had de phishing-achtige naam Permission Machine. Het bedrijf schreef recht te hebben op geld omdat ik zonder toestemming een ANP-foto zou hebben gebruikt. Ik weet nog dat ik even dacht: wat hebben die lui het professioneel aangepakt, je zou er bijna intrappen!

Toen besloot ik toch maar even te googelen op Permission Machine en ontdekte ik dat het een officiële partner is van het ANP, waar jij de hoofdredacteur van bent. Ik heb geloof ik wel even gevloekt.

Wat wil het geval: ik had in 2017 op mijn persoonlijke website een linkje geplaatst naar een NRC-artikel dat ik had geschreven. Met daarbij een piepkleine uitsnede van de ANP-foto die ook bij mijn artikel was gebruikt door de krant. Dat had ik natuurlijk nooit moeten doen, maar ik was mij op dat moment oprecht niet bewust van mijn fout. Daar kun je van alles over zeggen en van vinden, maar het is zo.

Ik was volledig vergeten dat ik deze foto destijds had geplaatst, maar het ANP – of eigenlijk het ijverige Permission Machine – klaarblijkelijk niet. Nu heb ik een schikkingsvoorstel van in totaal 522 euro ontvangen.

Op basis van de tarieven van Stichting BeeldAnoniem – die op zegt te komen voor de belangen van professionele fotografen, ontwerpers en illustratoren – ben ik volgens Permission Machine 432 euro verschuldigd. Daar komen nog kosten voor opsporing en werkzaamheden van Permission Machine en het ANP bij.

Natuurlijk ben ik stom geweest en vind ik het niet meer dan logisch om alsnog voor gebruik van deze foto te betalen – al hoop ik wel dat de betreffende fotograaf er dan ook daadwerkelijk iets van terugziet op zijn rekening. Maar dit schikkingsvoorstel ervaar ik als eenpitter als exorbitant hoog.

Overigens: voorstel? Betaal je niet, dan krijg je een deurwaarder op de stoep.

Nog diezelfde dag heb ik bij je collega’s van de ANP-afdeling Fotoverkoop een offerte aangevraagd voor gebruik van de betreffende foto. En wat bleek: per jaar zou dit, exclusief btw, 65 euro kosten. Die 432 euro van Permission Machine is gebaseerd op gebruik gedurende twee jaar. 130 euro is toch een heel ander bedrag.

En ja, ik weet hoe Permission Machine er tegenaan kijkt. Uit de brief die ik ontving: “Het bovenstaande betreft een voorstel tot minnelijke schikking, geen berekening van de geleden schade. Het ANP lijdt immers ook (immateriële) schade door de inbreuk op zijn exclusieve recht om te bepalen waar en hoe zijn foto’s worden gebruikt (beschikkingsrecht).”

Dus gewoon maar het volledige bedrag betalen dan? Nee – ik kan en wil het niet. Financieel kan ik best wat hebben, het gaat mij om het principe. Ik ben allergisch voor onrechtvaardigheid en machtsmisbruik.

Uit de vele reacties die ik kreeg op Twitter, blijkt dat heel veel kleine ondernemers financieel én emotioneel geraakt worden door dit agressieve ANP-beleid. Meer mensen maken wel eens een foutje. Iemand noemde Permission Machine zelfs de ‘Copyrightmaffia’. Als ANP-hoofdredacteur zou ik mij dan toch afvragen wat dit beleid betekent voor het imago van Nederlands’ grootste persbureau.

Ik heb zelf nota bene gewerkt als nieuwslezer voor het ANP. Ga je zo met oud-collega’s om?

Ik besloot Permission Machine te mailen en nederige excuses te maken. Ook schreef ik: “Als ik u zeg dat ik deze fout niet expres heb gemaakt, gelooft u mij dan? Ik zou het buitengewoon waarderen wanneer u hierop zou willen reageren. Ik doe hierbij – als kleine zelfstandige – een uitdrukkelijk beroep op uw medemenselijkheid.”

Ik vraag je, Freek, sta jij achter de reactie die ik vervolgens ontving? Komt-ie: “Bij een auteursrechtelijke schending maakt goede trouw helaas niet uit. Opzet is inzake inbreuken op het auteursrecht niet vereist, de loutere vaststelling van de inbreuk volstaat. Wij vragen dan ook dat u alsnog ingaat op ons voorstel, zodat de auteursrechthebbende vergoed wordt voor het gebruik, en wij dit dossier kunnen afsluiten.”

Ik wil het dossier ook graag afsluiten, maar menselijk contact met Permission Machine lijkt onmogelijk. Het is echt net of je met een… ja, machine communiceert. Daarom deze brief aan jou, Freek, journalistiek collega met invloed. Je voelt ‘m misschien al aankomen: ik doe een uitdrukkelijk beroep op je medemenselijkheid. Kan ik erop vertrouwen dat jij je in zult spannen voor een herzien en moreel rechtvaardig schikkingsvoorstel?

Ook hoor ik graag hoe jij als hoofdredacteur aankijkt tegen het ANP-beleid omtrent auteursrechtelijke overtredingen. Ik nodig je uit om dit beleid samen met je collega’s op korte termijn eens goed onder de loep te nemen. Kritisch, zoals je van het ANP verwachten mag. Het zou mij – en al die eerdere benadeelden – teleurstellen en bevreemden wanneer je uitsluitend zou antwoorden dat jij hier niet over gaat.

Uiteindelijk zijn we allemaal mensen. Als je een paar kilometer te hard rijdt, wordt toch ook niet meteen je rijbewijs afgenomen?

Ik hoor graag snel van je – voordat er een deurwaarder bij mij op de stoep staat.

Hartelijks,

Maarten Dallinga
Freelance journalist en podcastmaker
www.maartendallinga.nl

—-
Update: zie hieronder de reactie van Freek Staps en het vervolg daarop.

Update: ook Hans de Zwart, voormalig directeur van Bits of Freedom, schreef een open brief aan het ANP. Hij richtte zijn brief aan directeur Chris Oomen. Hans schrijft onder meer: “De Belgische rechter heeft recent glashelder opgeschreven dat de praktijken van Permission Machine niet zo fris zijn: “De activiteiten die eiseres ontwikkelt zijn hoofdzakelijk gericht op het onder druk genereren van inkomsten uit vastgestelde (vermeende) schendingen van auteursrechten en niet op het doen ophouden ervan […] Dergelijke praktijken vertonen alle kenmerken van een zogenaamde ‘auteursrechttrol’ […].””

Benefiet-webinar voor Oekraïne

Veel geestelijk hulpverleners willen iets doen voor de getroffenen in Oekraïne, maar welke psychologische hulp is zinvol in een acute fase? In opdracht van zes beroepsverenigingen presenteerde ik (onbezoldigd) een benefiet-webinar over eerste psychologische hulp aan oorlogsgetroffenen. Voor het webinar schreven zich bijna 2.250 deelnemers in. Hiermee werd ruim 60.000 euro voor Giro 555 opgehaald.

Ik sloot de avond af met schrijver Rodaan Al Galidi. Hij las een indrukwekkend gedicht voor:

Het volledige webinar is hier terug te kijken.

Gezonde School, de podcast: een flinke dosis inspiratie voor professionals in en rond het onderwijs

Hoe kunnen scholen bijdragen aan de fysieke en psychische gezondheid van hun leerlingen of studenten? In Gezonde School, de podcast ga ik tien afleveringen lang op onderzoek. Ik bezoek scholen door heel Nederland en spreek met inspirerende experts. De eerste aflevering verscheen dinsdag 11 januari.

Gezonde School, de podcast maakte ik in opdracht van Gezonde School – een landelijk programma dat scholen stimuleert om te werken aan een gezonde leefstijl. De serie is te beluisteren via Anchor en podcastplatforms als Apple Podcasts, Spotify en Google Podcasts.

Foto: Robbert Frank Hagens voor Gezonde School.

Dagvoorzitter congres ‘Behandeling van suïcidaal gedrag’

Op 3 december 2021 leidde ik het online ggz-congres ‘Behandeling van suïcidaal gedrag’, georganiseerd door Bohn Stafleu van Loghum (onderdeel van Springer Nature).

Referentie GGZ congressen – Bohn Stafleu van Loghum:
“Midden in de coronatijd moest er geschakeld worden van een fysiek naar een online congres. Zeer last-minute werd Maarten ingevlogen om dagvoorzitter voor het congres over de behandeling van suïcidaal gedrag te zijn. Er was een korte voorbereidingstijd, maar het resultaat loog er niet om: Maarten werd door de deelnemers met een 8+ beoordeeld voor zijn rol als dagvoorzitter. De deelnemers gaven onder andere aan: ‘Goed, verbindend en deskundig’ en ‘Prettig om naar te kijken en luisteren – fijne rust en scherpe vragen’.”

Achtergrondverhaal over de mentale impact die abortus kan hebben: ‘Ik voelde schaamte richting mijn ouders’

De meeste vrouwen die een abortus ondergaan, hebben daar achteraf geen spijt van. Toch is een zwangerschapsafbreking vrijwel altijd emotioneel ingrijpend. Daar is te weinig aandacht voor, zeggen drie ervaringsdeskundigen die ik uitgebreid interviewde voor het Nederlands Dagblad. “Als mijn cyclus niet loopt zoals verwacht, voel ik meteen weer schaamte.”

Nee, de drie vrouwen met wie het Nederlands Dagblad spreekt, zijn niet tegen abortus. Dat willen ze graag gezegd hebben, uit vrees dat antiabortusactivisten anders met hun verhaal aan de haal gaan. Ze staan dan ook niet achter de veelbesproken prolife-spotjes van de Week van het Leven. Die campagne doet volgens het drietal geen recht aan de complexiteit rond abortus. Maar het is wel een aanleiding om te vertellen over de impact die abortus op hun leven had én heeft. Ze vinden dat spannend, maar bovenal belangrijk. Want soms hebben ze het gevoel dat niemand hen begrijpt. En dat zouden ze graag anders zien.

Verder lezen kan hier (€).

Jazzmusicus Bert Brandsma over de impact van de coronacrisis: ‘Ik wilde weg uit Nederland’

In de stoel naast hem stond zijn saxofoon, maar de treinreis van drieënhalf uur die Bert Brandsma (55) najaar 2020 maakte, leidde hem niet naar een optreden. Na een succesvolle carrière van bijna dertig jaar als jazzmusicus, onder meer in de band van de Britse jazzreus Chris Barber als stersolist en bij de Keulse opera, was hij van Leeuwarden naar Breda op weg om zijn allereerste nieuw aangeschafte saxofoon te verkopen aan een handelaar. Een buitengewoon tegenintuïtieve daad: alles was continu in beweging, maar zijn tenorsax, die hij in 1987 voor 5.000 gulden kocht, bleef altijd dezelfde. Op wat krasjes na dan, maar die bevestigden juist alleen maar hun rijke gezamenlijke verleden: de talloze repetities en concerten, bijvoorbeeld van het Noord Nederlands Orkest. Brandsma verkoos de sax boven zo’n twintig andere exemplaren in de muziekwinkel. En toen moest hij dus afscheid nemen. Corona. Geldnood. De verkoop leverde een kleine 2.000 euro op, cash. “Ik had het nodig.”

Ik interviewde jazzmusicus Bert Brandsma voor het Friesch Dagblad. Een gesprek over verlies, depressie, de onderschatte waarde van de kunsten in Nederland en zijn eigen Duitse treinstation. Lezen kan hier (€).

Onderzoek: uitgevers vermijden ‘wereldse’ zaken in lesmethodes

Educatieve uitgeverijen kuisen leermethodes voor het basisonderwijs, blijkt uit onderzoek dat ik deed voor NRC. Ze zijn daar niet open over.

Auteurs en illustratoren van lesmateriaal krijgen de opdracht om ‘wereldse’ zaken als kermis, carnaval, make-up en tatoeages te vermijden. Ook zijn regenbooggezinnen, sporten op zondag en vrouwelijke predikanten bij uitgeverijen soms taboe. De evolutieleer is eveneens dikwijls een verboden onderwerp. Het gaat om boeken en digitale leermiddelen die honderdduizenden kinderen op allerlei soorten scholen gebruiken.

NRC opende er de weekendkrant mee. Lees hier het nieuwsbericht en hier het uitgebreide verhaal (ca. 12 minuten leestijd).

Veel andere media schreven over het nieuws:
NOS
RTL Nieuws
Trouw
Telegraaf
BNR
Reformatorisch Dagblad

Ook op verschillende radiozenders werd het nieuws gebracht.

Update 11/10: Tweede Kamerleden willen met de minister van Onderwijs in debat over het kuisen van schoolboeken. De PO-Raad, de sectororganisatie voor het primair onderwijs, wil uitleg van de uitgeverijen.

Update 13/10: In de populaire podcast NRC Vandaag mocht ik vertellen over mijn onderzoek. Speciaal voor deze podcast bracht ik ook een bezoek aan een van de illustratoren uit het verhaal.

Update: Hieronder een (niet volledig) overzicht van (opiniërende) artikelen naar aanleiding van mijn onderzoek.
VK-column Aleid Truijens
Opiniestuk Het Parool van (kinderboeken)schrijver en mediawetenschapper Reza Kartosen-Wong
Trouw-column Jamal Ouariachi
NRC-opinieartikel Christa Compas, directeur Algemene Onderwijsbond
NRC-column Aylin Bilic
NRC-column Gemma Venhuizen
NRC-column Karel Smouter
NRC-column Maxim Februari
HP/De Tijd-column Ilja Leonard Pfeijffer
Metro-column Elianne van Turennout
ND-column Reina Wiskerke
RD-column dominee J. Belder
Het Filosofisch elftal (Trouw)
Opiniestuk in de Volkskrant
Het door mij gebruikte woord ‘gumcultuur’ werd ‘Woord van de week’ bij het Instituut voor de Nederlandse taal

Tv-item EenVandaag:

Dagvoorzitter landelijk suïcidepreventiecongres

Op 10 september 2021 mocht ik het landelijke suïcidepreventiecongres van RINO amsterdam voorzitten. Locatie was het prachtige Felix Meritis in Amsterdam. Een deel van de deelnemers – onder anderen psychologen, psychiaters, verpleegkundigen en huisartsen – volgde het congres via een stream.

Aanbeveling
Lisette Pondman, directeur-bestuurder RINO amsterdam, schreef een aanbeveling: “Vanwege zijn inhoudelijke betrokkenheid bij het thema hebben wij Maarten Dallinga gevraagd om op te treden als onze tweede dagvoorzitter. Kort voor het congres viel echter onze eerste dagvoorzitter wegens ziekte uit. Maarten heeft op uitstekende wijze zijn plaats ingenomen en het congres geopend en geleid, het podiumgesprek met Merlijn Kamerling gevoerd en de gesprekken aan de ‘ronde tafel’ begeleid. Ondanks dat Maarten een korte voorbereidingstijd had was deze dag bij hem in zeer goede handen. Met volle overtuiging bevelen wij Maarten aan als dagvoorzitter; hij is scherp, vraagt door en weet op het juiste moment met een kwinkslag de deelnemers aan het lachen te krijgen.(De volledige aanbeveling kun je hier downloaden.)

‘Ik denk dat je misschien wel nooit uitgerouwd raakt’

Wat is de impact van zelfdoding op de achterblijvers? Deze zomer volgde ik, in aanloop naar Wereld Suïcide Preventie Dag op 10 september, een gezin waarvan de vader een einde maakte aan zijn leven. Lees mijn verhaal bij NRC.

Tijdens de lunch, er speelt muziek op de achtergrond, horen we ineens Racoon. “Daar is-ie”, fluistert Berend, verrast: ‘Love you more’. “Zal ik ’m gewoon even doorspoelen?”

Foto: Dieuwertje Bravenboer.

‘Ben jij homo?’ NOS’ers onderzochten jaren homoseksualiteit in profvoetbal

Het is een ongemakkelijke vraag, zegt Winfried Baijens in de nieuwe NOS-podcast De Schaduwspits, “maar ik moet hem toch stellen als je het niet erg vindt: klopt het dat jij homo bent?” Die ‘jij’ is een man die op het hoogste niveau in de Nederlandse profvoetballerij actief is. Zijn antwoord: “Eh ja, dat klopt.”

Het telefoongesprek is de voorlopige apotheose van een driejarig onderzoek naar homoseksualiteit in het Nederlandse profvoetbal, door NOS Journaal-presentator Baijens en collega’s Jeroen Gortworst (NOS Stories) en Rivkah op het Veld (Studio Sport). Ik interviewde de makers voor NRC.